Biologischer dan biologisch

In 1983 nam Jan Duijndam de boerderij van zijn vader over: 17 hectare land, 35 koeien en 25 schapen. Inmiddels lopen er 130 melkkoeien en 170 stuks jongvee rond, plus 35 Texelaars: ‘De schapen passen perfect naast de koeien omdat zij wèl eten wat de koeien niet lusten.’ Vanaf 1996 begon de omslag naar biologisch en sinds 2010 is ook hij biologisch-dynamisch gecertificeerd. Van het koeienras Montbeliarde is hij overgestapt naar het gelijkwaardige maar hoornloze ras Flechvieh. ‘Een ras dat het goed doet onder eenvoudige omstandigheden, melk geeft maar ook uitstekend geschikt is voor vleesproductie. Elk jaar worden er ongeveer 65 koeien geslacht – dat moet omdat we het bedrijf niet verder willen laten groeien. Die koeien worden afgemest, krijgen extra voer voor de juiste vleeskwaliteit. De geslachte dieren verwerken we op eigen boerderij, we gebruiken zo veel mogelijk alle delen. Daar zijn we best trots op: ons vlees is een volwaardig streekproduct dat in een nog steeds groeiend aantal restaurants, via onze website en in de natuurwinkel van Delft te koop is.’

Echtheid
Rob: ‘Demeter staat voor mij voor “iets biologischer dan biologisch”, voor degelijkheid en kwaliteit. Mijn groenten komen terecht bij de natuurvoedingswinkel, daar komen bewuste consumenten. De eisen van Demeter zijn streng, maar wel duidelijk. Het gaat om echtheid, ik wil zo dicht mogelijk bij de bedoeling van moeder natuur blijven.’ Jan is er al net zo duidelijk over: ‘Biologisch-dynamische boeren vormen de kopgroep van de biologische landbouw en daar wil ik graag bij horen. Het keurmerk Demeter gaat voor mij over goed rentmeesterschap; probeer de grond waarop je teelt of je koeien laat grazen beter achter te laten dan toen je ’m kreeg. Ik wil de aarde vruchtbaarder maken.’

Rondom de kassen van Rob ligt behoorlijk wat grasland. ‘Daar grazen onze paarden. We hadden ze altijd als hobby. Nu gebruiken we de paardenmest en de stalcompost in de kas en voeren ze met overtollige groenten. De rest van de mest komt van Jan. Zijn melkveehouderij ligt hier zo’n zes kilometer vandaan. Als ik overtollige of afgekeurde groenten heb, lever ik ze aan hem als veevoer.’

Boeren voor Natuur

Jan Duijndam werkt mee aan het concept Boeren voor Natuur, waarbij natuur, recreatie en landbouw optimaal met elkaar samenwerken. Hij beheert 35 hectare natuur in opdracht van de gemeente Delft. ‘De natuur is je vriend, niet je vijand. In mijn composteringssysteem meng ik dierenmest met organisch afval uit de natuur: gehakselde takken, gedroogd riet, slootkantmaaisel en slootvegetatie van mijn eigen land - het wordt allemaal tot compost verwerkt. Hoe langer je het laat rijpen, hoe beter de kwaliteit. De potstalmest voor Rob ligt zes tot zeven maanden. Het is compost met een hoge toegevoegde waarde voor zijn tuinbouwgrond, zowel voor de structuur als voor de bodemvruchtbaarheid. Daardoor heeft hij uiteindelijk steeds minder compost nodig.’ 
‘Eigenlijk vind ik dat in de biologisch-dynamische landbouw de akkerbouw, veehouderij en tuinbouw met elkaar in balans moeten zijn. Niet vijftig tuinders en geen enkele melkveehouder, of omgekeerd. De gerst die ik als krachtvoer nodig heb voor mijn koeien, komt van een biologische akkerbouwer uit de Flevopolder. Nee, ik lever geen mest aan hem, die gaat naar boeren in de buurt. Ik probeer zo min mogelijk milieubelastende verkeersbewegingen te maken. Maar als hij mest nodig heeft, dan kan hij dat uiteraard van mij krijgen.’

Gezonde optelsom

Wist je dat de biologisch-dynamische landbouw de oudste biologische landbouwbeweging van Europa is? Grondlegger was Rudolf Steiner. Hij verbond in 1924 zijn antroposofische wereldbeeld met de landbouw, wees op de talrijke verbanden en wisselwerkingen in de natuur en brak een lans voor het gemengd bedrijf van vee, akkerbouw, tuinbouw en fruit, met als kenmerk zelfvoorziening met eigen dierenvoer en mest. In de praktijk lukt dat laatste niet op de kleine oppervlakte die Nederlandse boeren doorgaans tot hun beschikking hebben. Wat wel lukt is samenwerking, waarbij meerdere boeren samen een gesloten kringloop vormen. Noem het werken aan moderne duurzaamheid. Want eigenlijk gaat biologisch-dynamische landbouw daarover: het is een optelsom van gezonde bodem, gezonde planten, gezonde dieren en gezonde mensen. Bodemvruchtbaarheid en versterking van de natuurlijke groei staan centraal en daarmee is kwaliteit vanzelf een feit. Wie kiest voor Demeter krijgt de kracht van de natuur voorgeschoteld.

Demeter = beter

Demeter is behalve de godin van de vruchtbaarheid en de landbouw ook het keurmerk van de biologisch-dynamische landbouw. Het is een internationaal label, een extra kwaliteitsgarantie bovenop de Europese bio-standaard. Het voornaamste verschil met biologisch is dat de biologisch-dynamische landbouw vanuit een breder perspectief kijkt. Betekent biologisch zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen, Demeter-boeren gebruiken vercomposteerde biologische mest, biologisch stro en biologisch-dynamisch veevoer van eigen bedrijf. Dynamisch gaat in alles een stap verder: de bodem, planten, dieren, mensen hangen met elkaar samen en ieder heeft z’n eigen rol in een alles verbindende kringloop. Die samenhang leidt tot meer dan de som der delen, met als concrete opbrengst een kwalitatief hoogstaand product.